COVID-19 jako choroba zakaźna upoważniająca do rozpoznania choroby zawodowej

COVID-19 jako choroba zakaźna upoważniająca do rozpoznania choroby zawodowej

Radca prawny Łukasz Ruchała[1]

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie pozostające w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją sama praca, jej rodzaj, charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, co nie znaczy, że muszą wystąpić, ostatecznie bowiem decyduje o tym osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika.[1]

Definicja choroby zawodowej.

Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych “narażeniem zawodowym”.[2]

Wykaz chorób zawodowych.

Wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych[3].

Wniosek.

Aby choroba została uznana za chorobę zawodową oba ww. warunki muszą zostać spełnione łącznie. Przy czym spełnienie pierwszej z przesłanek choroby zawodowej odbywa się poprzez odnalezienie zdiagnozowanej u pracownika choroby na wykazie chorób zawodowych. Natomiast spełnienie drugiego warunku wymaga dokonania oceny narażenia zawodowego, którą przeprowadza:

  • w związku z podejrzeniem choroby zawodowej – lekarz, który sprawuje profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie;
  • w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej – lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej;
  • w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – właściwy państwowy inspektor sanitarny.

COVID-19 jako choroba zakaźna upoważniająca do rozpoznania choroby zawodowej.

W załączniku do ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wprost nie wymienia się COVID-19, czy choroby spowodowanej koronawirusem SARS-COV-2 jako choroby zawodowej. Jednak w punkcie 26 tego załącznika wpisano „Choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa”. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi[4] choroba zakaźna to chorobę, która została wywołana przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Przepisy tej ustawy stosuje się do zakażeń i chorób zakaźnych określonych w wykazie do ustawy, oraz biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących te zakażenia i choroby. COVID-19, czy SARS-COV-2 nie zostały wprost wymienione we wspomnianym wykazie zakażeń i chorób zakaźnych, ale z Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2[5] wynika, że zakażenie koronawirusem SARS-CoV-2 zostało objęte przepisami tej ustawy. Ponadto w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. z 2005 r. Nr 81, poz. 716 z późn. zm.) wśród „Szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 2 zagrożenia jest „wirus SARS”. Natomiast wg przyjętej w cyt. rozporządzeniu klasyfikacji szkodliwych czynników biologicznych grupa 2 zagrożenia to „Czynniki, które mogą wywoływać choroby u ludzi, mogą być niebezpieczne dla pracowników, ale rozprzestrzenienie ich w populacji ludzkiej jest mało prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją w stosunku do nich skuteczne metody profilaktyki lub leczenia”.

Wniosek.

Choroba COVID-19 wywołana wirusem SARS-CoV-2 jest chorobą zakaźną znajdującą się w wykazie chorób zawodowych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej.

Procedura uznania choroby za chorobę zawodową.

Podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się do właściwego inspektora sanitarnego i właściwego okręgowego inspektora pracy, a dokonują tego następujące podmioty: 

  • pracodawca,
  • lekarz właściwy do rozpoznania choroby zawodowej (lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia),
  • pracownik lub były pracownik podejrzewający, że występują u niego objawy wskazujące na chorobę zawodową.

Właściwość tych podmiotów ustala się według miejsca, w którym praca jest lub była wykonywana przez pracownika, lub według krajowej siedziby pracodawcy, w przypadku gdy dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego jest gromadzona w tej siedzibie.

Po otrzymaniu zgłoszenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wszczyna postępowanie administracyjne, którego celem jest ustalenie czy choroba pracownika jest chorobą zawodową. W toku postępowania m.in. kieruje się pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. Pracownika lub byłego pracownika kieruje się do tzw. jednostki orzeczniczej I stopnia, którymi są:

  • poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy;
  • kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych);
  • poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego – w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych,
  • podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja – w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.

Właściwość miejscową ww. jednostek orzeczniczych ustala się zgodnie z kryteriami ustalania właściwości podmiotów, do których zgłasza się podejrzenie choroby zawodowej, a w przypadku gdy pracownik zamieszkuje w innym województwie niż była wykonywana praca w narażeniu zawodowym, właściwość jednostki orzeczniczej I stopnia ustala się według aktualnego miejsca zamieszkania pracownika.

Lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Jeżeli zakres informacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika. Trzeba pamiętać, że właściwymi do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania są wyłącznie jednostki orzecznicze, tj.: I lub II stopnia. Wobec tego podstawą wydania decyzji, nie mogą być badania oraz wydane na ich podstawie diagnozy innych placówek medycznych[6].

Pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Wniosek taki składa się w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego, za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy.

Po sporządzeniu orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, lekarz przesyła je do właściwego państwowego inspektora sanitarnego, zainteresowanego pracownika lub byłego pracownikowi oraz lekarza kierującemu na badania, a w przypadku gdy orzeczenie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia również jednostce orzeczniczej I stopnia.

Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Postępowanie kończy się decyzją właściwego państwowego inspektora sanitarnego o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzją o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Podstawą do wydania decyzji jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji organ może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Właściwy państwowy inspektor sanitarny przesyła decyzję do: zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi, pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, jednostki orzeczniczej zatrudniającej lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie oraz do właściwego okręgowego inspektora pracy.

Od decyzji wydanej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego przysługuje odwołanie do właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego. Należy mieć na uwadze, że „Organa inspekcji sanitarnej są związane orzeczeniami lekarskimi o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Nie mogą dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która prowadziłaby do odmiennego rozpoznania.”[7] Natomiast od decyzji państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z kolei na wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje stronom skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W terminie 14 dni od dnia w którym decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej stała się ostateczna właściwy państwowy inspektor sanitarny sporządza kartę stwierdzenia choroby zawodowej i przesyła ją do Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr. med. Jerzego Nofera w Łodzi.

Uprawnienia pracownika związane z chorobą zawodową.

Katalog świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej zawiera art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych[8] i należą do nich:

  1. “zasiłek chorobowy” – dla ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową;
  2. “świadczenie rehabilitacyjne” – dla ubezpieczonego, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy;
  3. “zasiłek wyrównawczy” – dla ubezpieczonego będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
  4. “jednorazowe odszkodowanie” – dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
  5. “jednorazowe odszkodowanie” – dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
  6. “renta z tytułu niezdolności do pracy” – dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;
  7. “renta szkoleniowa” – dla ubezpieczonego, w stosunku do którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie spowodowaną wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową;
  8. “renta rodzinna” – dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;
  9. “dodatek do renty rodzinnej” – dla sieroty zupełnej;
  10. dodatek pielęgnacyjny;
  11. pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne w zakresie określonym ustawą.

Podsumowanie.

Konkludując, COVID-19 jest chorobą upoważniającą do rozpoznania choroby zawodowej. Należy jednak pamiętać, że dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wykazanie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi.


[1] T. Wyka [w:] Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 114-304(5), wyd. V, red. K. W. Baran, Warszawa 2020, art. 235(1).

[2] Art.  2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz 1320 z późn. zm.).

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2013, poz. 1367).

[4] Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 1845).

[5] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 lutego 2020 r. w sprawie zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 (Dz. U. 2020, poz.).

[6] Wyrok WSA w Warszawie z 12.04.2007 r., VII SA/Wa 2467/06, LEX nr 334115.

[7] Wyrok WSA w Warszawie z 22.02.2007 r., VII SA/Wa 2396/06, LEX nr 318261.

[8] Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j.: Dz. U z 2019 r., poz. 1205).


[1] Autor wykonuje zawód w formie indywidualnej Kancelarii Radcy Prawnego Łukasz Ruchała z siedzibą w Nowym Sączu i współpracuje z Nowosądecką Okręgową Izbą Pielęgniarek i Położnych w Nowym Sączu.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.